Uitzonderlijk
Hoogbegaafd

Veel mensen denken bij hoogbegaafdheid aan een kind dat snel leert, hoge cijfers haalt of op jonge leeftijd opvallend goed kan rekenen. In de praktijk is het beeld veel breder. Intellectuele begaafdheid wordt vaak mede beschreven aan de hand van een intelligentiescore, maar er bestaat geen universele grens waarboven iemand ineens een ander soort mens wordt. Een IQ-score van 130 wordt vaak als praktische grens voor hoogbegaafdheid gebruikt; bij zeer hoge scores, bijvoorbeeld rond 145 of hoger, worden termen gebruikt als zeer, uitzonderlijk of extreem hoogbegaafd. Die woorden zijn vooral beschrijvend. Uitzonderlijke hoogbegaafdheid is geen medische diagnose en er bestaat geen internationaal diagnostisch handboek waarin precies is vastgelegd wanneer iemand UHB is.

Dat maakt het onderwerp niet minder belangrijk. Integendeel. Naarmate cognitieve vermogens verder van het gemiddelde liggen, kan ook de afstand tussen wat een kind nodig heeft en wat een gewone leer- of leefomgeving aanbiedt groter worden. Niet bij ieder kind, niet op dezelfde manier en niet automatisch. Maar bij sommige kinderen is die afstand zo duidelijk dat alleen zeggen dat ze "heel slim" zijn nauwelijks beschrijft wat er dagelijks gebeurt. In dit hoofdstuk kijken we daarom verder dan het getal. Wat kan een uitzonderlijk hoge cognitieve begaafdheid betekenen in het dagelijks leven? Welke kenmerken worden vaak beschreven, welke daarvan zijn wetenschappelijk beter onderbouwd en waar moeten we oppassen dat herkenbare verhalen niet worden aangezien voor harde feiten? Juist die nuance is belangrijk. Een kind hoeft niet aan een lange lijst eigenschappen te voldoen om uitzonderlijk begaafd te zijn. En een kind dat intens, gevoelig, perfectionistisch of filosofisch is, is daardoor niet automatisch uitzonderlijk hoogbegaafd.

Denk aan een zesjarige jongen die vanuit zijn autostoeltje vraagt: "Mama, als mensen zeggen dat je rechts moet rijden, wie heeft dan ooit besloten wat 'rechts' is? En wat als we allemaal ineens links zouden gaan rijden? Bestaan regels eigenlijk echt?" Zo'n vraag bewijst op zichzelf niets. Veel kinderen kunnen verrassend filosofisch uit de hoek komen. Maar wanneer zulke vragen samengaan met een opvallend vermogen om abstract te redeneren, razendsnel nieuwe begrippen te doorzien, kennis over verschillende onderwerpen met elkaar te verbinden en langdurig op een hoog cognitief niveau te denken, kan dat onderdeel zijn van een breder beeld van uitzonderlijke begaafdheid.